روز خبرنگار و مطبوعات مستقل

اولين خبرنگار خارجي كه در اثناي اشغال «كابل» توسط طالبان به قتل رسيد يك خبرنگار ايراني بود. شبه‌نظاميان طالبان در بدو ورود به پايتخت افغانستان به قتل‌عام گسترده‌اي دست زدند كه در اين ميان يك خبرنگار ايراني در محل كار خود به جوخه اعدام سپرده شد. شهادت خبرنگار ايراني بازتاب گسترده‌اي در سطح جهان داشت. اين روز به دليل اهميت موضوع در شوراي فرهنگ عمومي به عنوان «روز خبرنگار» تصويب و اعلام شد. از آن زمان سالروز قتل آقاي صارمي، روز نمادين در بزرگداشت ضرورت آزادي مطبوعات و نقش بي‌بديل روزنامه‌نگاران و خبرنگاران در اين فرآيند است. در سالروز اين روز مهم در جامعه مطبوعاتي كشورمان فرصتي مغتنم است تا شرايط و زمينه‌هاي رشد و گسترش حرفه خبرنگاري و روزنامه‌نگاري اجمالا مورد بحث و بررسي قرار گيرد. مطبوعات مستقل در سال‌هاي پس از انقلاب فراز و فرودهاي بسياري را پشت سرگذاشته است. مي‌توان گفت نسبت مستقيمي بين اعتماد عمومي به رسانه‌ها و ميزان آزادي و استقلال آنان وجود دارد. در اين ميان تعداد و كميت روزنامه‌ها كارساز نيست، بلكه تنوع و تكثر آنان بيشتر مورد عنايت است و اين تنوع بر مبناي استقلال آنها شكل مي‌گيرد. رسانه‌هاي دولتي بنا بر فعاليت تعريف‌شده خود عموما ماموريت تبليغ و تشريح دستگاه‌هاي اجرايي را برعهده دارند از اين‌رو نمي‌توانند در نقش منتقدان جدي براي عملكرد دستگاه اجرايي رفتار كنند و كمتر قادر به جلب اعتماد مخاطبان هستند. حضور روزنامه‌هاي پرتيراژ دولتي در سال‌هاي گذشته كه بيشتر عمر كوتاهي داشتند، بيانگر همين فرآيند اعتمادسازي ميان مردم و جامعه رسانه‌اي بوده است تا جايي‌كه در ميان اين‌گونه روزنامه‌ها رسم شده بود كه گاهي تيراژ خود را افزايش ندهند چراكه شمارگان بالا زمينه‌اي براي محدوديت‌هاي بعدي به وجود مي‌‌آورد. اين روند در شرايطي كه رسانه‌هاي دولتي و عمومي در چارچوب رسمي عمل مي‌كنند به رويكرد ديگري منجر مي‌شود كه در اين سال‌ها به تدريج شاهد شكل‌گيري آن هستيم. گرايش به شبكه‌هاي اطلاع‌رساني خارجي كه در اين دوره به شدت افزايش يافته ناشي از همين خلأ آزادي اطلاع‌رساني در داخل است. از ياد نبريم كه تا همين چندي پيش هرگونه نقد و ارزيابي بر عملكرد برخي آمار دستگاه‌هاي اجرايي سياه‌نمايي تلقي مي‌شد. نمونه‌هاي مكرري كه روزنامه‌ها را وادار كردند كه پاسخ دستگاه‌هاي اجرايي در صفحه نخست روزنامه درج كنند، از همين قبيل است. تنوع و تكثر رسانه‌ها و مطبوعات نه‌تنها خلاف مصالح ملي نيست بلكه لازمه مقوم آن است. از اين‌رو شاهد بوديم كه در شرايط آزادي مطبوعات هرچند بيشترين انتقادها صورت مي‌گرفت اما سلامت دستگاه‌هاي اجرايي بيشتر از مواردي بود كه اجازه طرح سوال و عملكرد به مطبوعات داده نمي‌شد. به خاطر دارم در يكي از جلسات معمول كه با سردبيران روزنامه‌ها داشتم گزارشي عرضه شد كه حاكي از نسبت معكوس تخلفات دستگاه‌هاي اجرايي و ميزان آزادي مطبوعات بود. به اين معني كه هرچه روزنامه‌ها در بيان مسايل و تحليل شرايط آزادانه عمل مي‌كردند شفافيت افزايش يافته، پاسخگويي جدي‌تر شده و در نهايت تخلفات كاهش مي‌يافت...

و بدين‌ترتيب تا افزايش نظارت عمومي از تراكم خواست‌ها و بحراني شدن آنها پيشگيري مي‌شد. از اين رو در دستگاه‌هاي اجرايي نيز نشريات رسمي آوردگاه نقد و بررسي عملكردها بود. اين امر هرچند در ظاهر به زيان نظام اجرايي بود اما در واقع به سلامت آن كمك مي‌كرد. به خاطر دارم كه چند بار وزراي دولت‌هاي پيشين در جلسات پارلمان در بررسي عملكرد دستگاه‌هاي خود به روزنامه دولتي ايران و ايرنا اعتراض كردند ولي اين اعتراضات مانع ادامه اين روال نمي‌شد. هرچند امكان پاسخگويي براي دستگاه اجرايي فراهم بود و اين به روند افزايش ظرفيت گفت‌وگو در بين مردم، دستگاه‌ها و صاحب‌نظران كمك مي‌كرد. اين خط‌مشي در عمل به شرايطي انجاميد كه ادبيات پرخاشگري و بعضا غيراخلاقي كاهش مي‌يافت، به هر حال روز خبرنگار روزي است كه بايد نقش و جايگاه اين گروه ممتاز در جامعه بازشناسي شده و روز بزرگداشت آنان به عنوان شاخص آزادي در جامعه مورد ارزيابي و تقدير قرار گيرد. قدر مسلم اين است كه در اين سال‌ها در حق خبرنگاران و روزنامه‌نگاران مستقل جفاهايي شده است و اميد مي‌رود كه اين قبيل مناسبت‌ها زمينه‌اي براي جبران آن خسارت‌ها فراهم شود.

• نویسنده : یزد فردا
• منبع خبر : خبرگزاری فردا