یزدفردا : جلالی:«ارنستو چه گوارا» انقلابی بزرگ آمریکای لاتین، که نقش برجسته یی در انقلاب «کوبا» داشت، پس از سرنگونی دیکتاتور «کوبا» روانة «بولیوی» شد تا به همراه انقلابیون علیه استبداد «بولیوی» بجنگد. وی نبردهای متعددی را علیه نیروهای سرکوبگر رهبری کرد و سرانجام پس از ۱۱ ماه پرحادثه در جنگل‌های «بولیوی» در دره «یوره» به محاصره افتاد و در حالیکه مجروح شده بود دستگیر و در این روز اعدام شد.

«چه گوارا»ی دروغین
چه گوارا ۱۲ ماه آزگار همراه با گروهی از چریک های طرفدارش در کوه‌های بولیوی به این سو و آن سو می رفت تا دهقانان این منطقه را به سوی ایده آل «انسان نوین» ترغیب کند. اما در ۸ اکتبر۱۹۶۷ دستگیر و تقریباً بلافاصله تیرباران شد. سپس جنازه سوراخ سوراخ وی را برروی یک لگن سیمانی رختشویی گذاشتند.

هنوز هم آن عکس معروف، دل های انقلابی های رمانتیک را به درد می آورد، همان عکسی که جنازه چه گوارا را نشان می دهد. چه گوارای مرده در این عکس برروی یک لگن سیمانی رختشویی قرار دارد با پلک هایی نیمه باز و ریش و موهایی پریشان و کثیف و بالا تنه عریانی که سوراخ گلوله ها در آن کاملاً آشکار است.

چه گوارا ۱۲ ماه آزگار همراه با گروهی از چریک های طرفدارش در کوه های بولیوی به این سو و آن سو می رفت تا دهقانان این منطقه را به سوی ایده آل «انسان نوین» ترغیب کند. اما در ۸ اکتبر۱۹۶۷ دستگیر و تقریباً بلافاصله تیرباران شد. سپس جنازه سوراخ سوراخ وی را برروی یک لگن سیمانی رختشویی گذاشتند. روستاییان آن منطقه تا ساعات پایانی شب به آن محل می آمدند تا با شگفتی به آن انقلابی مشهور نگاه کنند، انقلابی ای که حال کاملاً آرام و بی حرکت در آنجا خوابیده بود و چه بسا از نظر بسیاری از آنان به قدیسی می ماند که باید او را از صلیب پایین آورد. ولی جسد این انقلابی روز بعد ناپدید شد.

به مدت سی سال هیچ اثری از جسد ارنستو چه گوارا نبود، تا اینکه در ژوئن ۱۹۹۷ به دستور فیدل کاسترو یک گروه متخصص تشکیل و به بولیوی اعزام شدند تا ردی از اسکلت آن انقلابی معروف پیدا کنند.

7 اکتبر 2017 - شماره 31

ادای احترام به ارنستو چه گوارا
در پنجاهمین سالگرد ترور وی

هنگ به فیدل
بیایید برویم ،
پیامبر مشتاق طلوع فجر ،
در مسیرهای دور افتاده و غیر روشن ،
برای آزاد کردن قایق سبز که خیلی دوست داری

و اگر در طول راه ما ، آهن باید مداخله کند ،
ما می خواهیم کفن اشک کوبا را بپوشانیم
تا
در سفر تاریخ آمریکا استخوان های گوریلرو خود را بپوشانیم .
دیگه هیچی

- ارنستو چه گوارا
هنگام عزیمت قایق تفریحی گرانما به کوبا در سال 1956

پس از چندی اعلام شد که بقایای جسد چه گوارا پیدا شده است و سپس طی مراسمی پس از سخنرانی غرای رهبر کوبا در رثای آن رفیق قدیمی اش، آن اسکلت در مقبره ای در کوبا به خاک سپرده شد.

از آن زمان تا به امروز هر سال ۲۰۰ هزار توریست برای دیدن مقبره آن انقلابی معروف به مرکز فرهنگی «ساتنا کلارا» در کوبا می روند. اما در این میان یک نفر هست که همه این برنامه ها را نمایشی تبلیغاتی می داند و بس؛ «رژیم کوبا این زائران را سرکار گذاشته است.» ظاهراً این مرد یعنی «گوستاوو ویلولدو» چیزهای زیادی در این مورد می داند زیرا همان کسی است که زمانی جنازه چه گوارا را در بولیوی دفن کرده بود.

او می گوید؛ «در آن مقبره در کوبا چه گوارایی دروغین دفن شده است. چه گوارای واقعی هنوز هم در بولیوی و در همان جایی که من بیش از چهل سال پیش او را به خاک سپردم، خوابیده است. وقت آن است که مردم دنیا از واقعیت باخبر شوند.» ویلولدو به عنوان مدرکی برای اثبات ادعای خود کاغذ کهنه و زردرنگی را نشان می دهد که برروی آن دسته ای مو چسبیده است؛ «قبل از آنکه چه گوارا را دفن کنند دسته ای از موهای او را قیچی کردم. حالا حاضرم این موها را در اختیار مقامات مسوول برای انجام آزمایش «دی ان ای» بگذارم.» ویلولدو می داند که این افشاگری که وی چندی پیش طی مصاحبه ای با نشریه میامی هرالد به آن دست زد بار دیگر آن جدال قدیمی بر سر بت انقلاب کوبا را شعله ور خواهد کرد.

این داستان، داستان شخصی ویلولدو است.

به عنوان فرزند یکی از سرمایه داران موفق کوبای پیش از انقلاب و همین طور داستان چه گوارای به گفته وی «قاتل بی رحم که دستور اعدام صدها کوبایی را صادر کرد و پدرم را هم به نوعی دق مرگ کرد.

»ویلولدو که امروز مرد سالخورده ای با سری نسبتاً طاس و چشمانی ریز است، در دهه شصت به استخدام سازمان سیا درآمد تا با چه گوارا تسویه حساب کند و به گفته خودش یکی از چهار نفری است که به هنگام دفن جسد در آنجا حضور داشته اند. ویلولدو اما عقیده دارد که در حال حاضر تنها اوست که می تواند محل دقیق قبر چه گوارا را نشان دهد. ظاهراً وی محل دقیق آن گور را در دفترچه ای یادداشت کرده و تا به امروز به عنوان یک راز نزد خود نگه داشته است.
تا به امروز هاوانا هیچ واکنشی نسبت به اظهارات ویلولدو نشان نداده است اما دولت بولیوی و دانشمندان آرژانتینی که به هنگام نبش قبر چه گوارا حضور داشته اند همچنان بر همان اظهارات و گزینه های رسمی پافشاری می کنند. دکتر «آلخاندرو اینچورگی» یکی از دو پزشک قانونی آرژانتینی است که در سال ۱۹۹۷ آن استخوان ها را کشف کردند.
او می گوید؛ «در این مورد که آن اسکلت که ما پیدا کردیم متعلق به چه گوارا است کمترین تردیدی ندارم.»

با این حال همین دکتر آرژانتینی اقرار می کند که هرگز آزمایش «دی ان ای» برروی آن استخوان ها انجام نگرفت و او و همکارانش بر اساس خاطرات و مشاهدات دو ژنرال بولیویایی آن قبر را شناسایی کرده بوده اند.

به گفته وی تنها وجود یک کت نظامی که یک کیسه کوچک توتون در جیب آن قرار داشته است گروه تجسس را قانع کرده که آن استخوان ها بقایای جسد چه گوارا است.

اما ویلولدو چیز دیگری می گوید؛ «درست است که آن دو ژنرال بولیویایی در دستگیری چه گوارا شرکت داشته اند اما آن شبی که من جنازه را از سردخانه بیمارستان شهر واله گرانده خارج کردم هیچ یک از آن دو حضور نداشتند.»
ویلولدو اطمینان دارد که آن تیم مردم شناسی کوبایی به سراغ گور بی نام و نشانی رفته اند که مربوط به چریک های تیرباران شده دیگری بوده است.

ویلولدو در ادامه می گوید؛ «افراد این گروه گفته اند که استخوان های چه را همراه با شش اسکلت دیگر پیدا کرده اند،

در حالی که ما فقط سه نفر را دفن کردیم یعنی چه گوارا و دو تن از نزدیک ترین یارانش به نام های چینوچانگ و کوبا. جنازه ها که در عرض سی سال زیاد نمی شوند،»

ویلولدو حتی امروز هم مرگ چه گوارا را از نظر شخصی جبران رنج هایی می داند که خودش (ویلولدو) متحمل شده است.

برخورد و تلاقی زندگی وی و چه گوارا در سال ۱۹۵۹ پیامدهایی بس وحشتناک داشت. این تلاقی در کوبا و درست در روزهای پس از به قدرت رسیدن کاسترو به وقوع پیوست.

چه گوارا به فرمان کاسترو ریاست بانک ملی کوبا را بر عهده گرفت و دست به کار از بین بردن همه آثار سرمایه داری شد.
ازجمله اموال مصادره شده توسط چه گوارا نمایندگی جنرال موتورز در کوبا بود که به پدر ویلولدو تعلق داشت. گوستاوو ویلولدوی جوان شاهد بود که چطور اموال پدرش مصادره شد و پدر از درون فرو پاشید و جانش را از دست داد. ویلولدوی پسر از همان زمان سوگند می خورد که انتقام پدر را خواهد گرفت. سپس از کوبا خارج شد و به میامی امریکا گریخت و در آنجا به استخدام سازمان سیا درآمد. در سال ۱۹۵۶ طی یک تماس تلفنی از وی پرسیده شد که آیا حاضر است چه گوارا را که در آن زمان در کشور کنگو طرح انقلاب می ریخت، شکار کند؟

و ویلولدو بی درنگ پاسخ مثبت داد. این تماس تلفنی نقطه آغاز تعقیب و گریز دو ساله ای بود که ویلولدو را به جنگل های آفریقا و از آنجا به کوهستان های مرتفع بولیوی کشاند.

نقطه پایان این سفر هم همان مدرسه شبانه روزی روستایی در لاهیگوئرای بولیوی بود، یعنی همان جایی که چه دستگیر و بدون هر گونه محاکمه ای به دست داوطلبان بولیویایی به جوخه اعدام سپرده و تیرباران شد.

و حال وقت آن بود که ویلولدو به عنوان تنها مشاور امریکایی حاضر در منطقه، به همراه تعدادی از افسرهای بولیویایی در مورد سرنوشت جسد چه گوارا تصمیم بگیرد. این چند نفر بر این نکته کاملاً متفق القول بودند که باید به هر ترتیب ممکن از اینکه دولت کوبا این «پسر گمشده» را به آن کشور بازگردانده و از آن استفاده تبلیغاتی کند، جلوگیری شود.
چه گوارا باید ناپدید می شد، سریع و بی هیچ اثری. بدین ترتیب دومین ماموریت محرمانه ویلولدو نیز آغاز شد. در اولین ساعت های روز یازدهم اکتبر همان سال ویلولدو با یک وانت کوچک مقابل سردخانه بیمارستان توقف کرد و با کمک دو بولیویایی جنازه های چه گوارا و دو همرزمش را بر پشت وانت گذاشت و سپس برزنتی روی آنان کشید و به طرف فرودگاه در سی کیلومتری ویلاگرانده حرکت کرد؛ «ما هر سه جسد را در گوری در نزدیکی باند فرودگاه دفن کردیم.»

ویلولدو قبل از آنکه جسد چه را به داخل گور پرت کند، طره ای از موهای وی را قیچی کرد؛ «بدین صورت آن سمبل رهبران انقلاب کوبا را که ریش و موهای بلند بود، از چه جدا کردم.» اما چرا ویلولدو تازه امروز آن دسته مو را در معرض دید افکار عمومی گذاشته است؟ او سوگند می خورد که نه به دنبال پول است و نه می خواهد تیتر یک روزنامه ها شود بلکه تنها به این خاطر این کار را می کند که بالاخره خانواده چه گوارا از محل دفن عزیزشان مطلع شوند و این حق آنهاست؛ «اگر من هم به جای چه بودم دلم می خواست فرزندانم از محل دفنم آگاه شوند.»

ویلولدو که صاحب ۸ فرزند و ده نوه است، در آخر می گوید؛ «حاضرم همه اطلاعاتم را در این مورد نه به دولت کوبا، بلکه در اختیار طرفداران چه گوارا قرار دهم. بعد از این کار با خیال راحت خودم را وقف مزرعه سیب زمینی می کنم.

منبع: ولت وخه

اورس گریگر

»

نگـاهی به مبـارزات چـه گـوارا وکـارکـرد عنـاصـرخـائـن و خـود فـروخته کـارکـردهـای پـدیـده “خـائـن وخیـانـت“

نگاهی گذرا به پروسه مبارزاتی و افکار انقلابی «چه‌گوارا»

روز ۱۴ ژوئن سال ۱۹۲۸ میلادی“ ارنستو گوارا دلاسرنا“ در شهر روزاریو آرژانتین متولد شد. او سنین نوجوانی را در شهر کوردوبا سپری کرد سپس در دانشگاه بوینس‌آیرس در رشته پزشکی فارغ‌التحصیل شد، در سال ۱۹۵۱ میلادی، ارنستو پس از اخذ مدرک پزشکی دست به سفری در کشورهای آمریکای لاتین زد که چندین ماه به طول انجامید و در این سفر با فقر و فلاکتی که در منطقه حکم فرما بود، آشنا شد، ارنستو چه‌گوارا در رهبری مبارزات خلق کوبا علیه دیکتاتوری“ باتیستا “ تا پیروزی انقلاب شرکت کرد٬ سپس چه گوارا به بولیوی رفت و علیه دیکتاتوری وقت بولیوی دست به یک جنگ چریکی زد، اما در اثر یک توطئه در سال ۱۹۶۷ میلادی توسط نیروهای ارتش بولیوی اسیر شد و پس از تحمل شکنجه‌های فراوان در روز ۹ اکتبر سال ۱۹۶۷ میلادی به قتل رسید، وی مسلماً یکی از معروف‌ترین انقلابیون در تاریخ قرن گذشته است. در ژانویه سال ۲۰۰۰، مجله تایم او را به نام یکی از ۱۰۰ نفر تأثیر گذارترین‌ها در قرن بیستم معرفی کرد

“چه“ مردی بود که هرگز شخصاً دربند مقام، رهبری یا افتخارات نبود، او اعتقاد راسخ داشت که مبارزه چریکی انقلابی شکل بنیادین اقدام برای کسب آزادی خلق‌های آمریکای لاتین است و بر این باور بود که رهبری سیاسی و نظامی مبارزه چریکی باید یگانه باشد و این مبارزه تنها می‌تواند توسط خودِ واحد چریکی رهبری شود نه از طریق دفاتر راحت بوروکرات‌ها درشهرها. روزی“چه“ به رزم آورانش دربولیوی گفت:

«این نوع مبارزه به ما فرصت می‌دهد تا به مردانی انقلابی، به بالاترین سطح انواع بشری تبدیل شویم، درعین حال این فرصت ما را قادر می‌سازد تا همچون مردانی کامل سر برآوریم، آن‌ها که قادر نیستند به هیچ یک از این دو حالت دست یابند، باید به ناتوانی اعتراف کنند و مبارزه را ترک گویند».

“چه“ درسال ۱۹۶۰ نوشته بود که «نیروهای خلق می‌توانند درنبرد بر ارتشی منظم پیروز شوند، همیشه لازم نیست به انتظار پیش آمدن موقعیتی انقلابی نشست، چنین موقعیتی را می‌توان به یاری ”کانون انقلابی“ پدید آورد». [۱]

وی درمقاله‌یی درسال ۱۹۵۹ انقلابیون دروغین را ”صاحب عقاید جزمی کهنه“ می‌دانست که شروع به نبرد راستین را تا فرا رسیدن لحظه کمال مطلوب که هرگز نمی‌رسید، به عقب می‌افکندند. آنان پرچم سرخ را درحاشیه رنگین کمان جستجو می‌کردند، درحالیکه یک اندیشه می‌تواند خطرناک‌تر از فوجی از جنگجویان باشد.

تصمیم برای استمرار مبارزه انقلابی و کارکرد عناصرخود فروخته درایجاد موانع سرراه انقلاب

ارنستو چه‌گوارا در یکم آوریل ۱۹۶۵ تصمیم خویش مبنی بر شرکت درمبارزات انقلابی درخارج از کوبا را اعلام می‌کند، کمی بعد نخست به کنگو (زئیر) رفت و درجنبش پاتریس لومومبا شرکت نمود، سپس از نوامبر سال ۱۹۶۶ تا اکتبر ۱۹۶۷ جنبش چریکی بولیوی را بر ضد دیکتاتوری نظامی آن کشور رهبری کرد.

دراینجا بطور مختصر به وقایع مهم این یک سال نگاهی می‌اندازیم که در کتاب خاطرات “چه گوارا“ ثبت شده است.

– در مراحل مقدماتی آماده سازی پایگاه برای واحد چریکی “چه“ از مویزه گوارا رهبر معدنچیان و یک قائد سیاسی که حزبش را ترک کرده بود تا درروند سازماندهی یک تشکیلات دیگر شرکت کند، دعوت کرد تا از اردوگاهش دیداری کند.

سازمانی که از سوی“ اسکای زامورا“ رهبری می‌شد. “مویزه“ بعدها آن گروه را به خاطراختلاف با زامورا ترک گفت. زامورا [۲] زمانی وعده داده بود تا “چه“ را درسازمان دادن مبارزه مسلحانه چریکی در بولیوی یاری دهد، پس از درگذشت “چه“ زامورا یکی از کینه توزترین منتقدان چه‌گوارا شد.

“مویزه“ بدون هیچ تردیدی به “چه “ پیوست. او پشتیبانی خود را عرضه داشت و جان خود را در امر انقلاب قهرمانانه نثار کرد. یک گروه چریکی بولیویایی هم که تا آن زمان درسازمان “ماریو مونژه“[۳] باقی مانده بود به “چه“ پیوست، این گروه به رهبری “اینتی“ و“کوکوبردو“ که درعمل ثابت شد جنگجویان دلیر و برجسته‌یی بودند، “مونژه“ را ترک گفتند و مصمانه از “چه “ حمایت کردند، اما “مونژه“ درپی انتقام تمامی انرژی خویش را وقف خرابکاری درجنبش کرد. او درلاپاز با رزم آوران آموزش دیده کمونیست که در راه پیوستن به چریک‌ها بودند برخورد و آن‌ها را از رفتن باز داشت.

یک سال بعد در ۱۶ آوریل ۱۹۶۶ ”پیام به سه قاره“ که پیش از عزیمت به بولیوی توسط گوارا به نگارش در آمده و درآن دعوت به برپایی“دو، سه، چند ویتنام“ شده بود، درکوبا انتشار می‌یابد.

چه گوارا دردفترخاطراتش روز به روزبه حوادث پیش آمده اشاره نموده و درچندجا آنرا با قلم خویش و به بیان زیر به تصویر کشیده است:

«در ۱۱ مارس ۱۹۶۷ دو تن از افراد جدیدالورود، اردوگـاه اصلی را ترک می‌کنند، این دو تن سه روز بعد دستگیر می‌شوند و حضور گوارا را به ارتش اطلاع می‌دهند».

-۲۰ ژوئیه ۱۹۶۷ اوزه بیو وچینگولو، چریک‌های اخراجی که با ستون خواکین همراه بودند، فرار می‌کنند، و بدست ارتش گرفتار می‌شوند، سپس ارتش را به غارهای استراتژیک چریک‌ها که محل نگهداری مواد ضروری بود هدایت می‌کنند.

-۲۶ سپتامبر ۱۹۶۷ واحد جلودار چریک‌ها درلاهیگوارا درکمین ارتش می‌افتد، کوکو، میگوئل، جولیو کشته می‌شوند، کامبا و لئون فرار کرده و چند روز بعد دستگیر می‌شوند و همکاری با دشمن را می‌پذیرند.

۳ اکتبر ۱۹۶۷:… از رادیو خبرهایی درباره اسیر شدن “آنتونیو دومینگو فلورس (لئون)“ و “ اورالاندو خیمنزبازان (کامبا)[۴] را شنیدیم. کامبا پذیرفته که با ارتش می‌جنگیده ولی لئون می‌گوید که با اعتماد به سخنان ریاست جمهوری، وضع خود را تغییر داده است. هردو اطلاعات فراوانی دادند، که هنوز اعلام نشده است، دو روز بعد رادیو خبر داد که کامبا به کامیری انتقال یافته است تا در محاکمه “دبره“ به عنوان شاهد شرکت کند. بدین گونه داستان دو چریک قهرمان پایان می‌یابد!

یک روز بعد یعنی روز ۴ اکتبر رادیو خبر داد که فرماندهی عالی تیپ چهارم ارتش پست مقدم خود را از لاگونیلاس به پادپلا منتقل کرده است، تا ناحیه “سرانو“ را که تصور می‌شود چریک‌ها سعی دارند از آن بگریزند بهتر زیر نظر داشته باشند. در روز ۶ اکتبر رادیو “ کروز دل سو“ مصاحبه‌یی با کامباها پخش رادیو شیلی به سانسور اخبار دست زده است، و این از آن روست که تعداد ۱۸۰۰ تن در این منطقه در جستجوی ما هستند.

مسأله این است که اگر من به دست نیروهای تیپ چهارم دستگیر شوم، درکامیری محاکمه خواهم شد، و هرگاه به دست تیپ هشتم بیفتم محاکمه در سانتاکروز خواهد بود. درتاریخ هفتم اکتبر ارتش گزارش عجیبی درباره حضور ۲۵۰ سرباز در سرانو صادر کرد که برای جلوگیری از افراد محاصره شده که گفته می‌شود تعدادشان ۳۷ نفراست اعزام شده‌اند. مخفی‌گاه ما را بین رودخانه آسرو و اورو تعیین می‌کنند، به نظر می‌رسد که خبر برای رد گم کردن است [۵].

۷ اکتبر ۱۹۶۷ ستون چریکی به دره “دیورو “ رانده می‌شود و درپی آن جنگی درمی‌گیرد، تعدادی از چریک‌ها کشته می‌شوند و چه‌گوارا و پاچو که هر دو زخمی بودند، همره با ویلی و چینو دستگیر و به مدرسه لاهیگو را برده می‌شوند، پاچو درهمان شب در اثر جراحات جان می‌سپارد، و حکومت بولیوی دستور اعدام چه‌گوارا را صادر می‌کند، ویلی، چینو و گوارا تیرباران می‌شوند. مسلم شده است که “چه“ با وجود زخمی شدن، به جنگ ادامه می‌داده است، تا این که با شلیک گلوله تفنگ ام ۲ بر زمین افتاده و سلاحش از کار می‌افتد و این در حالی بود که مهماتش تمام شده بود. فقط به سبب این شرایط باور نکردنی بود که توانستند او را زنده دستگیر کنند.

ایمان و اعتقاد راسخ به پیروزی خلق و انقلابیون پیشتاز آن موتور انگیزاننده و آرمان هر انقلابی

به این ترتیب بعداز گذشت دهه‌ها از شهادت “چه“ آنچه بارز و برجسته و ماندگار شده وباقی خواهد ماند، نام و اندیشه انقلابی “چه“ بود که به عنوان الگو وشاخصی برای مبارزین دراغلب کشورهای جهان تبدیل شد و نامش یاد آور جنگاوری تا آخر و به سمبل “نه“ گفتن به دشمن در هر شرایطی تبدیل شد. آنچه که او کرد و کوشید تا بکند، ناممکن را در نظر سایرین ممکن می‌ساخت، وی مبارزی بود که انقلابی بودن را برگزیده بود و ساخته خودش بود. به طوری که امید بخش طیف عظیمی از نسل جوان و آگاه چه در زمان خود و چه برای نسل‌های بعدی گردید. گسترش سریع ستایش «چه» پس از مرگش، پیامد منطقی پایان زندگی‌اش بود که در زمزمه‌یی واقعی بوده و چریک‌ها ثابت کردند که چه تسریع کننده فوق‌العاده‌یی می‌توانند باشند، یک بار وقتی که نشان‌های آشکار ضعف و زوال سریع در حکومت بولیوی پدیدار شد نوشت: حکومت بسرعت از هم می‌پاشد، دریغا! که اکنون ۱۰۰ مبارز دیگر دراختیار نداریم!

درهمین جا بی‌مناسبت ندیدیم که برخی جملات ماندگار «چه گوارا» را با بزرگداشت یاد و نامش در این قسمت بیاوریم:

-مردمان شهر برای آزادی تابوت ساختند و برای عشق مرزی، غافل از اینکه نه آزادی در تابوت جا می‌گیرد و نه عشق مرز می‌شناسد.

-راهنمای عمل یک انقلابی حقیقی، احساسات عمیق عاشقانه اوست.

-بگذارید بگویم که یک انقلابی واقعی توسط حس بزرگی از عشق راهبری می‌شود.

-گرگ‌ها هرگز گـریه نمی‌کنند!! اما گاهــی چنان عرصه زنــدگی برایشان تنگ می‌شود که بر فراز بلندترین قله کوه می‌روند و دردناک‌تــرین زوزه‌ها را می‌کــشند..

-سختی‌ها و رنج‌های زندگی همیشه مرا نیرومندتر و آبدیده‌تر می‌کنند، به شرط آنکه در حدی نباشند که یارای مقابله با آن‌ها را نداشته باشم و زیر آن جان دهم. هر سختی که مرا نکشد، مرا قوی‌تر می‌کند.

میانه روی واژهٴ دیگری است که از آن برای توجیه استعمار استفاده می‌کنند. میانه‌روها همه کسانی هستند که می‌ترسند یا به شکلی قصد خیانت دارند.

-اگر تو در برابر هر بی‌عدالتی از خشم به لرزه می‌افتی؛ بدان که یکی از رفقای من هستی…

– مرگ هرجا و هرزمان ممکن است ما را غافلگیر کند بگذار به او خوش آمد بگوییم مشروط بر این که بانک پیکارمان دست کم به یک گوش شنوا رسیده باشد، مشروط بر این که دستی دیگر به یاری دراز شود. [۶]

-فداکاری ما از سر ِآگاهی است، بهای آزادی است که درکارساختن آنیم، … ما انسان قرن بیست و یکم را خواهیم ساخت یعنی خودمان را.

-هرقطره خون ریخته شده در سرزمینی که در زیر پرچمش زاده نشده باشی تجربه‌یی است که به زنده ماندگان منتقل می‌شود تا بعداً آن را درمبارزه برای رهایی کشورشان بکار برند، همچنان که خلقی که خود را آزاد می‌سازد، قدمی درپیکار برای رهایی مردم خودما بر می‌دارد.

ارنستو (سمت چپ) نوجوان با والدین و برادران، خواهرانش –۱۹۴۴

-تا آن زمان که خروش نبرد ما به گوش شنوایی رسد و دست دیگری برای بر گرفتن اسلحه ما دراز شود، و جنگاوران دیگری پیش آیند و سرود سوگ ما را با تق تق مسلسل‌ها و خروش‌های تازه نبرد و ظفر درآمیزند، هرجا که مرگ غافلگیرمان کند، گو خوش آمدی![۷]

چه گوارا (سمت راست) با آلبرتو گرانادو (سمت چپ) در داخل “مامبو-تانگو”

قایق چوبی بر روی رودخانه آمازون در ماه ژوئن ۱۹۵۲

قتل وحشیانه و غیر انسانی چه گوارا +عکس