یزدفردا

به گزارش یزدفردا؛ کتاب «برگ هایی از کارنامه دولت جنگ» از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ اثری است به کوشش مشترک علیرضا حسینی بهشتی، عباس ملکی و دیگر پژوهشگران که در آن تاریخ جنگ تحمیلی ایران با رژیم بعثی عراق و افراد و سازمان هایی که در این زمینه مشارکت ورزیدند، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بعد از انقلاب بهمن ماه سال پنجاه و هفت که به دست ملت و گروه‌های مبارز داخل کشور صورت گرفت، سرنوشت کشور به دست مردم افتاد. سپس تلاشی همه جانبه از سوی نهادهای مردمی برای توسعه و بازسازی کشور آغاز گردید، اما دیری نپایید که این رهایی توسط رژیم بعثی تهدید شد. تاریخ هشت ساله جنگ علاوه بر اهمیت آن به عنوان یک برهه مقاومت خالص مردم، نقش مهمی در درک نحوه شکل‌گیری کانون‌های قدرت امروزی نیز دارد. بدون آگاهی از سیاست‌های دوران جنگ و جبهه‌های مختلف پایداری، نمی‌توان درک درستی از اوضاع سیاسی و اجتماعی کنونی داشت و شناخت بخش مهمی از تاریخ و هویت میهن نیز خدشه‌دار خواهد شد.

آنچه مولفان تلاش کردند در کتاب «برگ‌هایی از کارنامه دولت جنگ» گردآوری کنند نگاهی به عملکردی است که دولت وقت در هشت سال جنگ تحمیلی که دارای ویژگی‌های خاصی است. مطالب مطرح شده بر مبنای داده‌های معتبر تاریخی نگارش شده اما به نحوی است که خواننده با تاریخ‌نگاری صرف مواجه نباشد. کتاب با سبک انتقاد و بررسی ریزبینانه نوشته شده و تلاش شده تا بی‌طرفانه و بدون مدح یا تخریب نگارش شود. مطالب به دست افراد متخصص و صاحب‌نظر تدوین شده و بیش از جنبه ژورنالیستی یا پژوهشی، به جنبه علمی و ترویج آن توجه شده است و در نهایت می‌توان گفت که عمده افرادی که از سواد دانشگاهی برخوردارند مخاطب این کتاب محسوب می‌شوند.

در گزارش زیر تمرکز ما بر مقاله حسین علایی است به ویژه روایت وضعیت اقتصاد در دوره جنگ هشت ساله است. مقاله حسین علایی با عنوان «بررسی نقش دولت دفاع مقدس در جنگ تحمیلی» در پی پاسخ به این پرسش است که دولت دفاع مقدس در چه حوزه‌هایی و چگونه از جبهه‌ها و رزمندگان پشتیبانی می‌کرده است. اهمیت بررسی این موضوع در این است که بدون در نظر گرفتن تلاش‌ها و فعالیت‌های دولت در دوران جنگ، تصور بیرون راندن ارتش متجاوز از خاک ایران و حفظ تمامیت ارضی کشور غیرواقع‌بینانه است.

در دوران جنگ دو نوآوری مهم رخ داد؛ اولی واگذاری تصمیم‌گیری درباره نحوه تخصیص دلارهای نفتی به مجلس شورای اسلامی و دومی واگذاری تصمیم‌گیری سالانه درباره صادرات و واردات به مجلس بود که باعث شفاف شدن توزیع دلارهای نفتی شد. در نتیجه در آن سال‌ها رشد سرمایهگذاریبه بیشترین مقدار خود و رشد تورم و نقدینگی به کمترین مقدار خود در چهل سال اخیر رسید و بزرگترین سرمایه‌گذاری در حوزه سرمایه انسانی مربوط به آن دوران است و کمترین فساد مالی نیز از آن دوره گزارش شده است.

در مجموع می‌توان گفت در زمان جنگ فساد مالی در پایین‌ترین سطح و صداقت و درستکاری در بالاترین سطح بوده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در فاصله سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۷ بالاترین نرخ تورم حادث شده برابر با ۲۸/۹ درصد در سال ۱۳۶۷ بوده است. کمترین نرخ تورم نیز در این بازه زمانی برابر با ۶/۹ درصد در سال ۱۳۶۴ اتفاق افتاد. میانگین رشد نقدینگی در دوران جنگ ۱۸/۰۱ درصد، میانگین نرخ تورم ۱۹/۰۳ درصد، میانگین صادرات نفتی ۱۳/۵ میلیارد دلار و میازن بدهی‌های خارجی قطعی دولت ۶/۳ میلیارد دلار بوده است. البته شیب میزان بدهی‌ها در دوران جنگ منفی بوده است، یعنی دولت نه تنها چیزی قرض نگرفته، بلکه قرض گذشتگان را هم داده است. مجموع بدهی‌های قطعی و غیرقطعی دولت در پایان جنگ ۱۲ میلیارد دلار بوده است.

میزان مهاجرت نیروی کار کشور در دوران جنگ، بیش از دیگر دوره‌ها بوده و طبیعی است که خارج شدن نیروی انسانی از چرخه اقتصاد برای محصولات و تولید ملی بسیار زیان‌بار است؛ بنابراین تامل برانگیزترین هزینه‌های جنگ را می‌توان هزینه -فرصت‌های از دست رفته برای پیشرفت و توسعه کشور تلقی کرد. در سال‌های پایانی جنگ علاوه بر رشد اقتصادی منفی، نرخ تورم دو رقمی شد و کسری بودجه نیز حدود ۵۰ درصد شد.

یکی از دستاوردهای دوران دفاع مقدس تجربیاتی است که ایران در نحوه مدیریت و اداره کشور همزمان با آتش جنگ در حوزه‌های گوناگون به دست اورده است. در سال‌های جنگ، صحنه داخلی کشور تا حدود زیادی خوب اداره شد و مردم نگران وضعیت اجتماعی و معیشتی خود نبودند. اداره عقبه جبه‌ها به گونه‌ای بود که مردم در آرامش زندگی می‌کردند.

کتاب «برگ هایی از کارنامه دولت جنگ» از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ اثری است به کوشش مشترک علیرضا حسینی بهشتی، عباس ملکی و دیگر پژوهشگران در انتشارات روزنه منتشر شده است.